Yerning Muzlashi va Poydevor: Nega 1 Metr Shart?

1. "Puchinistiy grunt" (Shishuvchan tuproq) hodisasi
Tuproq tarkibida har doim namlik bo‘ladi. Qishda havo harorati noldan tushganda, yer ostidagi suv muzga aylanadi.
• Fizika qonuni: Suv muzlaganda uning hajmi taxminan 9-10% ga kengayadi.
• Natija: Kengaygan muz tuproqni har tomonga, ayniqsa yuqoriga qarab ulkan kuch bilan itaradi. Buni muhandislikda "ayozli shishish" (moroznoye puchiniye) deyiladi.
2. "Shaxmat" uslubidagi yoriqlar qanday paydo bo‘ladi?
Agar poydevor yerning muzlash chuqurligidan tepada bo‘lsa ($H < 80$ sm):
1. Qishda: Muz poydevorning bir qismini yuqoriga ko‘taradi.
2. Bahorda: Muz erigach, poydevor qayta joyiga tushadi, lekin u avvalgi holatida bo‘lmaydi.
3. Natija: Binoning turli burchaklari turlicha ko‘tarilib-tushishi oqibatida devorlarda shaxmat taxtasi kabi diagonal va vertikal yoriqlar hosil bo‘ladi. Uy "yashashni" boshlaydi, ya'ni qimirlab qoladi.
3. O‘zbekiston uchun standartlar
Bizning mintaqamizda poydevor chuqurligi bo‘yicha quyidagi tavsiyalar mavjud:
• Janubiy viloyatlar: Kamida 70-80 sm.
• Markaziy va Shimoliy hududlar: 1 metr va undan chuqurroq.
• Asosiy qoida: Poydevor tagi (podeshva) yerning muzlash nuqtasidan kamida 20 sm chuqurroq bo‘lishi shart.
4. Nega usta "60 sm yetadi" deydi?
• Xarajatni kamaytirish: Chuqur qazish va ko‘p beton quyishdan qochish.
• Tajribasizlik: "Shu paytgacha hech narsa bo‘lmadi-ku" degan noto‘g‘ri yondashuv.
• Bilimsizlik: Ular yerning muzlash kuchini oddiy suv deb o‘ylashadi, aslida bu kuch ko‘p tonnalik uyni ham ko‘tarib yubora oladi.
________________________________________
🛡️ Xavfsizlik uchun 3 ta muhim qadam:
1. Aniq chuqurlik: Agar 1 qavatli pishgan g‘ishtli uy qurmoqchi bo‘lsangiz, poydevorni 1 metr chuqurlikda qazing.
2. Poydevor kengligi (Pyatka): Poydevorning ostki qismini ustki qismidan kengroq (masalan, osti 60 sm, usti 40 sm) qiling. Bu yerning itarish kuchini teng taqsimlaydi.
3. Otmostka (Bostirma): Uy atrofini kamida 1 metrli beton yo‘lakcha (otmostka) bilan yoping. Bu poydevor atrofiga suv tushishini va yerning chuqur muzlashini oldini oladi.
Xulosa: Poydevorda tejalgan 2-3 kub beton, kelajakda butun boshli uyni buzilib ketishidan saqlab qoladi. Yer bilan hazillashib bo‘lmaydi!