Tuproqni Mustaqil Tekshirish: "Belkurak va Shurf" Usuli

1. Sinov Chohini (Shurf) Qazish
Poydevor tushadigan burchaklardan birida yoki o'rtasida kamida 1.5 - 2 metr chuqurlikda chuqur qazing. Bu sizga yer qatlamlarining "tortini" ko'rish imkonini beradi.
• Nimaga e'tibor berish kerak: Agar 1 metrdan keyin ham qora tuproq (gumus) davom etsa, bu yomon belgi. Qora tuproq yumshoq va chirindi bo'lgani uchun uning ustiga poydevor qo'yib bo'lmaydi. Uni to'liq qazib tashlab, qum-shag'al bilan to'ldirish (podushka) kerak bo'ladi.
2. Yer Osti Suvlarini Aniqlash
Qazilgan chuqurni 24 soatga ochiq qoldiring.
• Natija: Agar chuqur tubida suv yig'ilsa, demak yer osti suvlari yaqin.
• Yechim: Bunday holatda oddiy poydevor emas, balki monolit plita yoki chuqurroq, yaxshi gidroizolyatsiya qilingan poydevor kerak. Aks holda uy doim zax bo'ladi.
3. Tuproq Turini "Havocha" (Kolso) Usulida Tekshirish
Chuqurning eng tubidan bir siqim tuproq oling, unga ozgina suv aralashtirib xamirdek qiling va barmoqlaringiz orasida ingichka "tayoqcha" (kolbasa) yasang, keyin uni halqa qilib buking:
• Qumli tuproq: Tayoqcha yasab bo'lmaydi, uqalnib ketadi. (Eng yaxshi poydevor asosi, chunki suvni tez o'tkazadi va muzlaganda kengaymaydi).
• Supsa (Suglinok): Tayoqcha yasaladi, lekin halqa qilganda bo'laklarga bo'linib ketadi. (O'rtacha zichlik).
• Loy (Glina): Halqa hosil bo'ladi va darz ketmaydi. (Xavfli tuproq! Suvni ushlab qoladi, qishda muzlab poydevorni tepaga itarib chiqaradi — "puchinistiy grunt").
4. Zichlikni Tekshirish (Armatura usuli)
Uzunligi 1.5 metr, diametri 12-14 mm bo'lgan armaturani oling va bor kuchiingiz bilan yerga sanching:
• Zich yer: Armatura 10-20 sm kiradi va to'xtaydi.
• Yumshoq yer: Agar armatura 50 sm dan ortiq oson kirib ketsa, demak bu yer "o'tiradi". Poydevorni kengroq (pyatka bilan) qilish yoki qo'shimcha zichlash (trombovka) shart.
5. "Pishka" (Qum-shag'al yostig'i) Qoidasi
Agar tuproq turi ishonchsiz bo'lsa, poydevor ostiga kamida 20-30 sm qalinlikda qum va shag'al aralashmasi to'shab, uni maxsus vibrator (vibroplita) bilan toshdek qattiq bo'lguncha urish kerak.
________________________________________